Značaj ranog lečenja multiple skleroze

Autor:

Doc. dr Šarlota Mesaroš

Klinički centar Srbije

 

Multipla skleroza (MS) predstavlja progresivnu zapaljensku bolest centralnog nervnog sistema (CNS: mozak i kičmena moždina uključujući i očni živac), sa ispoljavanjem u nekoliko kliničkih oblika (formi).

Može izazvati brojne simptome koji se razlikuju od osobe do osobe, tako da je dijagnozu teško postaviti odmah po pojavi prvih znakova bolesti.

Simptomi često liče na druga stanja, što može dovesti u zabludu i lekare i pacijente:

- Neki ljudi dožive ono što se zove klinički izolovan sindrom (CIS), samo jedan napad, tj. epizodu simptoma, a zatim budu bez drugih tegoba godinama. 

Ne obole sve osobe posle CIS-a od multiple skleroze.

- S druge strane, kod nekih osoba od pojave prvih znakova, bolest nezaustavljivo napreduje do razvoja teških i definitivnih poremećaja vida, hoda, motorike i sfinktera.

- Kod najvećeg broja obolelih, MS ima formu povremenih, periodičnih pogoršanja (ataka, relapsa) i potpunih ili nepotpunih poboljšanja (remisija), ali se patološki procesi u mozgu i kičmenoj moždini kod svih, bez obzira na ispoljavanje, neminovno dešavaju bez obzira na zdravstveno stanje pacijenata.

 

Nažalost, još uvek ne postoji specifičan test ili dijagnostičko sredstvo kojim bi se na brz i jednostavan način postavila dijagnoza MS.

Pošto posumnja na neurološko oboljenje, izabrani lekar upućuje pacijenta neurologu koji zatim treba da utvrdi oštećenje u bar dva dela (regiona) mozga i kičmene moždine, kao i da se pokaže da se bolest ispoljila bar u dva navrata (ataka) u razmaku od minimum mesec dana.

Takođe je potrebno nizom dodatnih ispitivanja isključiti sve druge moguće uzroke bolesti i uputiti pacijenta na snimanje magnetnom rezonancom (MR) kojom se dokazuje prisustvo promena karakterističnih za MS u centralnom nervnom sistemu, njihova precizna lokalizacija, broj i stepen aktivnosti. S obzirom na to da neke promene mogu biti u delovima mozga koji ne daju simptome (neme lezije), pacijent ih može imati godinama, a da toga uopšte nije svestan i da nema nikakvih zdravstvenih problema (radiološki izolovan sindrom –RIS).

           

 

Za lečenje MS postoje dva odvojena pristupa:

1. za lečenje ataka bolesti (povremenih pogoršanja – relapsa) koriste se visoke doze kortikosteroidnih lekova koji smanjuju zapaljenski proces u CNS, a samim tim ublažavaju simptome      bolesti i
2. terapije koje modifikuju tok bolesti (DMT) čime smanjuju broj i težinu ataka, redukuju neurološki deficit (onesposobljenost) koja zaostaje, štede CNS od trajnog gubitka ćelija               (skleroze) i znatno usporavaju MS.

 

Donošenje odluke o započinjanju lečenja multiple skleroze (MS) specifičnom terapijom (DMT) može biti zbunjujuće i nekada veoma teško:

- simptomi mogu biti tako blagi da pacijenti pretpostavljaju da im posebno lečenje uopšte i ne treba;

- briga o mogućim neželjenim efektima i rizicima koji dolaze sa tretmanom može prevagnuti nad koristi koju on nosi;

- kako do postavljanja definitivne dijagnoze može proći više meseci ili čak godina, prilika za rano započinjanje lečenja može biti propuštena.

 

Danas postoji jedanaest lekova  u svetu za modifikovanje toka MS i vodeći stručnjaci preporučuju uzimanje jednog od njih odmah po pojavi prvih simptoma s obzirom na to da je jasno dokazana njihova korist, tj. pozitivan učinak na način napredovanja bolesti.

Utvrđeno je da odlaganje u lečenju, čak i kod osoba bez simptoma ili sa vrlo blagim simptomima može rezultirati teškim invaliditetom i slabijim odgovorom na lečenje kasnije tokom trajanja bolesti.

 

Ranije iniciranje lekova koji menjaju tok bolesti (DMT) tokom MS povezano je sa boljim rezultatima:

1. smanjen broj relapsa bolesti,

2. ublaženje kliničke slike tokom relapse, tj. blaži simptomi,

3. redukovan broj novih zona inflamacije na MR mozga i kičmene moždine,

4. odložena progresija bolesti,

5. smanjen stepen invaliditeta,

6. prevencija ili kasnija pojava drugog ataka posle CIS – za pacijente sa CIS, rano uključivanje lekova dovodi do odložene, tj. kasne progresije do klinički definitivne MS, ako do nje      ikada uopšte i dođe.

 

Pravovremena terapija  uspešno sprečava dalji nastanak recidiva (novih ataka) i nagomilavanje neurološkog deficita koji zaostaje i akumulira se sa svakim napadom bolesti.

Kako MS napreduje, lekovi  postaju manje efikasni. Zbog toga se rani početak lečenja smatra najboljim izborom, čime se ograničavaju inflamacija i oštećenje (koje se u CNS obolelih dešava konstantno, bez obzira na to da li imaju tegobe ili ne) i odlaže trajna invalidnost.  

Do danas nije otkriven lek  koji bi potpuno izlečio multiplu sklerozu i intenzivno se traga kako za jasnim uzrokom, tako i za konkretnim lekom, iako je dosta toga o samoj prirodi bolesti i načinu nastanka oštećenja u CNS već poznato.

Uz lekove koji utiču na tok bolesti, lekari i dalje prepisuju i lekove za smanjenje simptoma MS, npr: bol, ukočenost, peckanje i trnjenje, spasticitet (osećaj stegnutosti u mišićima), gubitak ravnoteže, poremećaj ili gubitak vida na jednom ili oba oka, problemi sa bešikom i kontrolom pražnjenja creva, seksualna disfunkcija, umor, depresija, anksioznost (nervoza i uznemirenost), pad koncentracije i smetnje u razmišljanju.

Takođe se savetuju i redovna, individualno prilagođena fizička aktivnost, zdrava ishrana i prestanak pušenja.

 

ZAKLJUČAK: Rano započinjanje lečenja specifičnim lekovima daje najbolju šansu za usporavanje napredovanja multiple skleroze (MS) smanjenjem stepena zapaljenja i oštećenja centralnog nervnog sistema (CNS), čime se znatno preveniraprogresija bolesti, neuroloških simptoma, tj. stepena invaliditeta.

Rana terapija omogućava da se bol i drugi simptomi drže pod kontrolom, kao i da se zahvaljujući individaulnom pristupu i uz poštovanje želja i potreba svakog pacijenta, lakše prihvati dijagnoza, prevaziđe strah od neizvesne budućnosti i osigura aktuelno najbolji raspoloživi tretman, što daje šansu za kvalitetniji i duži život.