Lečenje psihotičnih poremećaja je inidividualno, složeno i u većini slučajeva dugotrajno. Ishod lečenja umnogome zavisi od saradnje pacijenta. U psihijatrijskoj literaturi ali i svakodnevnoj praksi, koriste se različiti termini kojima se opisuje odnos pacijenta prema lečenju. Najčešće se koriste termini komplijansa i adherenca. Komplijansa i adherenca su pojmovi kojima se definiše odnos pacijenta prema lečenju, odnosno da li se pridržava dogovora o redovnom uzimanju lekova u propisanoj dozi, da li redovno odlazi na zakazane kontrolne preglede i pridržava se zdravog režima ishrane. Adherenca označava aktivno učestvovanje pacijenta u dogovoru o terapijskom režimu i redovnom uzimanju medikamenata, a komplijansa da li pacijent pasivno sledi ili ne sledi upustva o terapiji (1, 2,). Ovi termini se često u praksi koriste kao sinonimi.

Loša komplijansa je veliki zdravstveni i ekonomski problem i jedan od najčešćih uzroka terapijskog neuspeha i čestih rehospitalizacija.
Kako se može ispoljiti nekomplijansa?
a) nekomplijansa/adherenca – potpuni izostanak uzimanja propisane terapije,
b) potpuna komplijansa/adherenca – redovno i tačno uzimanje propisane terapije,
c) parcijalna komplijansa/adherenca – neredovno uzimanje lekova i neadekvatno doziranje (3, 4,).

Stopa nekomplijantnosti za antipsihotičnu terapiju (lekovi koji se koriste za lečenje svih vrsta psihoza) kreće se od 20% do 69%, a prema nekim autorima i do 89%, ali se većina slaže da je prosečna oko 50% (5, 6). Jedno istraživanje je pokazalo da je jedna trećina osoba koje pate od shizofrenije potpuno terapijski komplijantna, jedna trećina parcijalno komplijantna i isto toliko potpuno nekomplijantna (4).

Terapijska nekomplijantnost kod obolelih od shizofrenije povećava rizik od relapsa za oko 3,7 puta, dovodi do ugrožavajućih situacija (naročito u fazi pogoršanja bolesti), kako po samog pacijenta (pokušaji suicida) tako i u odnosu na druge (agresivno ponašanje) (7, 8). Pored toga, loša komplijansa/adherenca je i veliki ekonomski problem zbog ponovljenih hospitalizacija pacijenata. Tokom 2005. u SAD je potrošeno oko 1.479 miliona dolara na bolničko lečenje pacijenata koji su neadekvatno uzimali ili nisu uzimali propisane antipsihotike (9).

Šta utiče na komplijansu/adherencu?
a) Pacijent: starost pacijenta (najmlađi i najstariji pacijenti se najmanje pridržavaju upustava), predubeđenja u odnosu na lek (lek više šteti nego što koristi, stvara zavisnost), predubeđenja u odnosu na bolest (samo ja sam sebi mogu pomoći, klin se klinom izbija), stigma prema osobama koje uzimaju terapiju, istorija prethodne nekomplijantnosti, nedostatak socijalne aktivnosti i kontakata;
b) Mentalni poremećaj: vrsta i težina simptoma poremećaja (paranoidna ideacija, halucinacije, kognitivna deteroracija, nedostatak uvida negativno utiču na komplijansu), negativni odnos prema tretmanu, komorbidni poremećaji (zloupotreba alkohola i droga), rani početak bolesti;
c) Stavovi okoline: podrška ili nedostatak podrške porodice i društva u lečenju, uticaj medija (učestale vesti o slaboj efikasnosti lekova, lošoj bezbednosti i podnošljivosti);
d) Odnos lekara i pacijenta: doživljaj pacijenta da se lekar stara o njemu, da mu posvećuje dovoljno vremena, da mu daje dovoljno informacija o bolesti i lekovima, kao i o neželjenim efektima lekova znatno poboljšava komplijansu;
e) Karakteristike leka: na komplijansu negativno utiču neželjeni efekti antipsihotika, posebno ekstrapirimidalna simptomatika i dobijanje na težini, odložen početak terapijskog efekta, loša efikasnost, više propisanih lekova u različito vreme;
f) Dugotrajno uzimanje lekova: što se duže uzima lek, veća je verovatnoća da će doći do zanemarivanja lečenja, posebno ako pacijenti nemaju sipmtome (1).

Koji faktori povoljno utiču na komplijansu?
a) uspostavljanje dobrog i poverljivog odnosa između pacijenta i lekara,
b) edukacija i motivacija pacijenta,
c) korigovanje predrasuda u odnosu na bolest,
d) smanjenje stigme,
e) uključivanje članova porodice,
f) pojednostavljeni terapijski režim (uzimanje leka koji se dozira jednom dnevno umesto tri puta na dan),
g) adekvatan izbor antipsihotika,
h) praćenje neželjenih efekata leka i pravovremeno reagovanje,
i) proveravanje komplijanse, posebno u kasnijim fazama lečenja.

Savremeni pristup postizanju komplijanse uključuje timski rad psihijatara, psihologa, socijalnih radnika i pacijenta, a u znatnoj meri zahteva podršku porodice i šire društvene zajednice.


Literatura:
1. Nedić A, Živanović O., Psihijatrija 2009.
2. Masand P.S, Roca M, Turner M.S,Kane J.M. Partial adherence to antipsychotic medication impacts the course of illness in patient with schizophrenia: A Review.Prim Care Companion J Clin Psychiatry 2009; 11(4):147-54.
3. Kane J. M. Problems with compliance in the outpatient treatment of schizophrenia. J Clin Psychiatry 1983; 44(6 Pt 2):3-6.
4. Oehl M, Hummer M, Fleischhacker WW. Compliance with antipszchotic treatment. Acta Psychiatr Scan Suppl 2000;407:83-6.
5. Lindenmayer JP. Long-acting injectable antipsychotics: focus on olanzapine pamoate. Neuropsychiatric Disease and Treatment 2010:6 261–7.
6. Gilmer T.P, Dolder C.R, Lacro J.P et al. Adherence to Treatment With Antipsychotic Medication and Health Care Costs Among Medicaid Beneficiaries With Schizophrenia. Am J Psychiatry 2004; 161:692–9.
7. Zygmunt A, Olfson M, Boyer CA, Mechanic D. Interventions to Improve Medication Adherence in Schizophrenia. Am J Psychiatry 2002; 159:1653–64.
8. Dixon L, Goldberg R, Iannone V et al. Use of a Critical Time Intervention to Promote Continuity of Care After Psychiatric Inpatient Hospitalization.Psychiatric Services 2009; 60:451–8.
9. Aleksandar Damjanović, Bojana Dunjić-Kostić, Miroslava Jašović-Gašić. Važnost komplijanse za pacijente. Klinički centar Srbije. Engrami vol.32. oktobar-decembar 2010.