Karcinom dojke (KD) u današnje vreme predstavlja problem svetskih razmera iz razloga što incidenca dobija epitet epidemije i što posledice utiču na sve delove društva, počev od zdravstvenih, zatim socijalnih, ekonomskih i drugih. Karcinom dojke čini 25% ukupnog maligniteta ženske populacije, odnosno učestvuje sa 15% u mortalitetu zbog maligniteta kod žena. Ovakva incidenca pogađa i razvijene zapadne zemlje, kao i zemlje u razvoju, ali se broj smrtnih slučajeva dosta razlikuje. Smrtnost od karcinoma dojke je veća za oko 40% u manje razvijenim zemljama.

Kumulativni rizik karcinoma dojke iznosi 12,5%, što znači da  jedna od osam žena tokom života dobije karcinom dojke. S obzirom na duži životni vek svuda u svetu i kod nas, kao i  da je prosečna dužina života u Srbiji danas kod žena oko 75 godina, predviđa se da će ovakve promene uticati na povećanje broja žena koje su obolele od karcinoma dojke u budućnosti u Srbiji, što će znatno uticati na sve delove društva.

Karcinom dojke čini 25% maligniteta u ženskoj populaciji skoro u svim zemljama u svetu, pa i u našoj, a incidenca doseže i do 30% u najrazvijenijim zemljama. Skoro objavljeni rezultati studija pokazali su da incidenca u kontinuitetu raste već poslednjih 30 godina, i to za 3,1% na godišnjem nivou, dok mortalitet varira od zemlje do zemlje. U razvijenim zapadnoevropskim zemljama incidenca dramatično raste, ali mortalitet znatno pada, što se pripisuje efikasnosti organizovanog skrininga u tim zemljama. U zemljama sa organizovanim skriningom  više od 60% KD se otkrije u ranom stadijumu, a manje od 10% kao inicijalno metastatska bolest, što se odmah  odražava na preživljavanje.

  1. Jemal A, Bray F, Center MM, Ferlay J, Ward E, Forman D. Global cancer statistics. CA Cancer J Clin 2011; 61:69-90.
  2. Youlden DR, Cramb SM, Dunn NAM, Muller JM, Pyke CM, Baade PD. The descriptive epidemiology of female breast cancer: an international comparison of screening, incidence, survival and mortality. Cancer Epidemiology 2012; 36:237-248.
  3. Atanaskovic-Markovic Z, Bjegovic V, Jankovic S, Kocev N, Laaser U, Marinkovic J, et al.The burden of disease and injury in Serbia. Belgrade: Ministry of health of the Republic of Serbia, 2003.
  4. Sasieni PD, Shelton J, Ormiston-Smith N, Thomson CS, Silcocks PB. What is the lifetime risk of developing cancer:the effect of adjusting for multiple primaries.Br J Cancer 2011; 105:460-465.
  5. Siegal R, Naishadham D, Jemal A. Cancer statistics 2012. CA Cancer J Clin 2012; 62:10-29.
  6. Forouzanfar MH, Foreman KJ, Delossantos AM, Lozano R, Lopez AD, Murray CJL, et al. Breast and cervical cancer in 187 countries between 1980 and 2010:a systemic analysis. Lancet 2011; 378:1461-1484.
  7. Haukka J, Byrnes G, Boniol M, Autier P. Trends in breast cancer mortality in Sweden before and after implementation of mammography screening. PloS One 2011; 6:e22422.

Faktori rizika  za nastanak karcinoma dojke

Faktori rizika za karcinom dojke su mnogobrojni i grubo se mogu podeliti na one na koje se može uticati i na one na koje se ne može uticati, odnosno na modifikujuće i na nemodifikujuće.

Jedan od faktora na koje se ne može uticati su godine života i rasa. S porastom godina života raste i rizik od karcinoma dojke (KD). Viša incidenca uočena je kod žena bele rase u odnosu na žene crne rase. Najmanju incidencu imaju žene žute rase, što se dovodi u vezu sa redovnom fizičkom aktivnošću, nižom telesnom težinom i čestom upotrebom proizvoda od soje i zelenog čaja.

Pozitivna porodična anamneza predstavlja faktor rizika za KD. Žene koje imaju jednog bliskog srodnika obolelog od KD imaju 1,8 puta veći rizik da obole u odnosu na žene koje nemaju obolele srodnike. Žene kod kojih se nađu proliferativna oboljenja dojke sa atipičnim ćelijama, kao što su atipična duktalna ili lobularna hiperplazija, imaju i do sedam puta veći rizik da obole od KD  u odnosu na žene koje nemaju ove promene.

Mnogobrojne studije potvrdile su hipotezu da prekomerna izloženost estrogenu jeste faktor rizika za KD, pa simim tim i rana prva menstruacija, pre 12. godine, i kasna menopauza, posle 55. godine (dug fertilni period), nerađanje i kasna prva trudnoća (posle 30. godine). U vezi sa prekomernim dejstvom estrogena izdvojila se i gojaznost u postmenopauzalnom period, što se objašnjava prekomernim stvaranjem estrogena u perifernom masnom tkivu. Upotreba hormonske supstitucione terapije predstavlja faktor rizika koji je veći što je duža upotreba ovih hormona. Žene koje su koristile oralna kontraceptivna sredstva više od 10 godina imaju za 14% veći rizik u odnosu na žene koje ih nisu koristile. Konzumiranje akohola i fizička neaktivnost povećavaju rizik. Fizički neaktivne žene imaju i do 30% veći rizik u odnosu na fizički aktivne.

  1. Gleason MX, Mdzinarishvili T, Sherman S. Breast cancer incidence in black and white women stratified by estrogen and progesteron receptor statuses. PloS One 2012; 7:e49359.
  2. Turnbull C, Rahman N. Genetic predisposition to breast cancer: past, present and future. Annu Rev Genomics Hum Genet 2008; 9:321-345.
  3. Li Cl, Malone KE, Porter PL, Daling JR. Epidemiologic and molecular risk factor for contralateral breast cancer among zoung women. Br J Cancer 2003; 89:513-518.
  4. Cuneo KC, Dash RC, Wilke LG, Horton JK, Koontz BF. Risk of invasive breast cancer and ductal carcinoma in situ in women with atypical papillary lesions of the breast. Breast J 2012; 18:475-478.
  5. Collaborative group on hormonal factors in breast cancer. Menarche, menopause and breast cancer risk: individual participant meta-analysis, including 118 964 women with breast cancer from 117 epidemiological studies. Lancet Oncol 2012; 13:1141-1151.
  6. Msolly A, Gharbi O, Ben Ahmed S. Impact of menstrual and reproductive factors on breast cancer risk in Tunisia: a case-control study. Med Oncol 2013; 30:480.
  7. Singletary KW, Gapstur SM. Alcohol and breast cancer:review of epidemiologic and experimental evidence and potential mechanisms. JAMA 2001; 286:2143-2151.
  8. Kruk J. Lifetime physical activity and the risk of breast cancer:a case-control study. Cancer Detect Prev 2007; 31:18-28.

 

Nasledni karcinom dojke

 Nasledni karcinomi dojke, gde je detektovana mutacija BRCA 1/2 gena, čine 5–10% svih karcinoma dojke. Potomci žena koje su nosioci mutacije gena imaju 50% šanse da naslede mutirani alel. Identifikacija mutacija u BRCA 1/2  genima može se koristiti samo za procenu rizika za nastanak bolesti, s obzirom na to da ne moraju svi nosioci BRCA 1/2 mutacije da obole. Genetesko testiranje treba da se izvodi u visokospecijalizovanim ustanovama tercijarne zdravstvene zaštite i radi ga specijalno obučen multidisciplinarni tim. Ispitanici čiji je rezultat testa pozitivan na prisustvo štetnih mutacija potrebno je da se jave u genetsko savetovalište vezano za izbor metode za smanjenje riizika ili kliničkog praćenja. U nekim slučajevima preporučljivo je uraditi uklanjanje  dojki i/ili jajnika.

 Rizik za nastanak karcinoma dojke kod nosioca mutacije gena je veoma visok i iznosi 50–87%. BRCA 1/2 zavisni karcinom dojke javlja se u mlađem životnom dobu. Žene nosioci mutacije imaju 33–50% verovatnoće da obole od karcinoma dojke pre 50. godine. Prisustvo BRCA 1/2 mutacije povećava rizik za nastanak bilateralnog karcinoma dojke, rizik povezan sa BRCA 1 mutacijom iznosi 64%, dok BRCA 2 mutacija povećava rizik za 50%. Povećava se i životni rizik za nastanak karcinoma dojke kod muškaraca.

 

  1. Lindor MM, McMaster M, Lindor CJ, Greene MH. Concise handbook of familial cancer suspectability syndromes. J Natl Cancer Inst 2008;38.

2.King MC, Marks JH, Mandel JB; New York breast cancer study group. Breast and ovarian cancer risks due to inherited mutations in BRCA1 and BRCA 2. Science 2003;302:643-646.

3.Turnbull C, Rahman N. Genetic predisposition to breast cancer: past, present and future. Annu Rev Genomics Hum Genet 2008; 9:321-345.

4.Claus EB, Petruzella S, Matoff E, Carter D. Prevalence of BRCA1 and BRCA2 mutations in women diagnosed with ductal carcinoma in situ. JAMA 2005; 293:964-969.

5.Metcalfe K, Lynch HT, Ghadirian P at al.Contralateral breast cancer in BRCA1 and BRCA2 mutations carriers. J Clin Oncol 2004; 22(12):2328-2335.

 

Prevencija karcinoma dojke

Prevencija karcinoma dojke može biti primarna i sekundarna. Primarna se odnosi na uklanjanje faktora rizika, pa su rezultati mnogobrojnih studija pokazali da redovna fizička aktivnost, održavanje optimalne telesne težine i redukcija upotrebe alkohola doprinose smanjenju rizika od karcinoma dojke. Ishrana siromašna mastima i konzumiranje voća i povrća smanjuju rizik od nastanka karcinoma dojke. Promena stila života treba da bude sastavni deo rutinske preventivne prakse, posebno kod žena u menopauzi.

Kao mera sekundarne prevencije sprovode se programi skrininga koji imaju za cilj otkrivanje bolesti u ranoj fazi. Otkrivanje malih tumora je veoma važno za ishod lečenja bolesti. Skrining karcinoma dojke podrazumeva pregled dojki mamografijom i to se pokazalo kao suverena metoda u smanjenju smrtnosti od ove bolesti. Mamografski pregledi obavljaju se na svake dve godine u ciljanoj zdravoj populaciji žena starosti 50–69 godina. U zemljama sa organizovanim skriningom  više od 60% KD se otkrije u ranom stadijumu, a manje od 10% kao inicijalno metastatska bolest, što se odmah odražava na preživljavanje. Nedavno su objavljeni rezultati metaanalize preko 20 studija koje su procenjivale efekat skrininga u smanjenju rizika od smrtnosti od karcinoma dojke u evropskim zemljama. Analiza je  pokazala da se smrtnost od KD   smanjuje za  25–31% kod žena koje su se odazvale skriningu u odnosu na one koje nisu.

 

  1. Broeders M, Moss S, Nystrom L, Njor S, Jonsson H, Paap E, et al. The impact of mammographic screening on breast cancer mortality in Europe:a review of observational studies. J Med Screen  2012; 19(Supl.1):14-25.
  2. Independent UK panel on breast cancer screening. The benefits and harms of breast cancer screening:an independent review. Lancet 2012; 380:1778-1786.

 

 

Dijagnostički standard za karcinom dojke

 

Postavljanje dijagnoze karcinoma dojke počinje sa dobrim kliničkim pregledom, nakon čega se sprovode adekvatne radiološke procedure, a sve mora biti verifikovano patohistološkim nalazom. Klinički pregled mora obuhvatiti bimanuelnu palpaciju dojki, aksila i regionalnih limfnih nodusa. Radiološka dijagnostika podrazumeva ultrazvuk (UZ) dojki i regionalnih limfatika, kao i mamografiju obe dojke. Mamografija predstavlja zlatni standard u dijagnostici karcinoma dojke zbog svoje visoke senzitivnosti, ali i ekonomske isplativosti.  Magnetna rezonanca (MR) dojki se ne preporučuje rutinski, ali treba razmotriti u sledećim slučajevima: nekonkluzivni nalazi standardnim metodama pregleda, praćenje efekata neoadjuvantne terapije, palpabilna promena u dojci sa implantatom, postoperativno definisanje rezidualne bolesti u dojci, kod mladih žena kada ultrazvučni nalaz nije dovoljan, postoperativno definisanje recidiva od ožiljka. Postoji i nekoliko novih tehnika  za postavljanje dijagnoze karcinoma dojke kao što su  3D mamografija (tomosinteza), 3D ultrazvuk, protonska megnentno-rezonantna spektroskopija (MRS), MR elastografija (MRE) i  kontrastna mamografija, ali nijedna od njih još uvek nije ušla u rutinski rad.

Uzimanje uzorka sa biopsije indikovano je kod visokosuspektnih promena radi postavljanja patohistološke dijagnoze. Danas su široko u upotrebi  radiološke perkutane procedure vođene imidžing metodama (UZ, MR ili stereotaksične) koje obavlja radiolog i tu spadaju punkcija tankom iglom (FNA, fine needle aspiration), biopsija  širokom iglom (CNA, core needle biopsy), kao i vakuum asistirana biopsija (VAB, vacuum assisited biopsy). Prednost ovakvih biopsija u odnosu na klasične hirurške su visoka preciznost, nizak morbiditet i niža cena u odnosu na hirurške.

 

 

  1. European guidelines for quality assurance in breast cancer screening and diagnosis. Fourth edition. European Communities 2006.
  2. American College of Radiology(ACR). ACR breast imiging reporting and data system. Breast imiging atlas.Reston, VA: American College of Radiology 4th Edition; 2003.
  3. Sardanelli F, Boetes C, Borish B, et al. Magnetic resonance imaging of the breast: Recommendations from the EUSOMA working group. Position paper. European Journal of Cancer 2010; (4)61:1296-1316.
  4. Mann RM, Kuhl CK, Kinkel K, Boetes C. Breast MRI: guidelines from the European Society of Breast imaging. Eur Radiol 2008; 18:1307-1318.
  5. Rovera F. Breast cancer diagnosis: The role of stereotactic vacuum-assisted aspiration biopsy. International Journal of Surgery 2008; 6:104-108.
  6. Gisvold JJ, Goellner JR, Grant CS, et al. Breast biopsy:a comparative study of sterotaxically guided core and excisional techniques. Am J Roentgenol 1994; 162:815-820.
  7. Iwuagwu O, Drew P. Vacuum-assisted biopsy device-diagnostic and therapeutic application in breast surgery. The Breast 2004; 13:483-487.

 

Patohistološki parametri za invazivni karcinom dojke 

Patolog ima nezaobilaznu i važnu ulogu u multidisciplinarnom timu koji se bavi lečenjem bolesnika s karcinomom dojke. On daje makroskopski opis koji treba da sadrži težinu uzorka, dimenzije kože, opis bradavice, dimenzije materijala, lokalizaciju tumora, dimenzije tumora i udaljenost tumora do najbliže resekcione ivice.

Mikroskopski opis obuhvata: histološki tip tumora (invazivni duktalni karcinom, Morbus Paget, invazivni lobularni karcinom, tubularni...), histološki gradus, Nottingham prognostički indeks, limfovaskularnu invaziju, širenje tumora, ivice resekcije, status limfnih nodusa...

Danas je za odluku o terapiji i prognozi karcinoma dojke najbitnije odrediti status steroidnih receptora – estrogen receptora (ER) i progesteron receptora (PR), HER2 status, kao i Ki67 proliferativni indeks. Status receptora određuje se imunohistohemijskim bojenjem tako što se uzima u obzir procenat obojenih jedara tumorskih ćelija (skor 0–5) i intenzitet bojenja jedara (skor 0–3). Sumiranjem se dobija skor 0–8 HER2 status – određuje imunohistohemijski i skorira se od 0 do 3. U slučaju graničnog nalaza (HER2 2+) potrebna je dodatna analiza in situ hibridizacije (FISH, SISH ili CISH) koja bi ukazala da li postoji amplifikacija gena za HER2. Proliferativni indeks Ki67: nizak ≤15%, intermedijarni 16–30% i visok ˃30% .

  1. Pathology reporting of breast disease NHSBSP Publication No 58, 2005.
  2. Quality assurance guidelines for breast pathology services, 2nd edition, Ian Ellis (Editor), NHSBSP Publication No2, 2011.
  3. Rosen P. Rosen’s Breast Pathology, 3rd Edition, Lippincott Williams and Wilkins, 2009

 

Određivanje stadijuma i prognoza karcinoma dojke

Najčešće korišćeni sistem koji se koristi za određivanje stadijuma karcinoma dojke je TNM klasifikacija i bazirana je na veličini tumora, statusu regionalnih limfnih čvorova  i prisustvu udaljenih metastaza. Kod ranog karcinoma dojke rutinske pretrage za određivanje stadijuma su usmerene pre svega na lokoregionalnu bolest, iz razloga što su udaljene metastaze veoma retke i pacijenti nemaju benefit od sveobuhvatnih laboratorijskih ili radioloških pretraga. Dodatna ispitivanja, kao što su kompjuterizovana tomografija (CT) pluća, CT ili ultrazvuk abdomena i scintigrafija kostiju, potrebno je raditi kod pacijenata sa klinički pozitivnim limfnim nodusima, velikim tumorom (≥5cm) ili sa simptomima ili laboratorijskim vrednostima koje sugerišu postojanje metastaza. Dualne imidžing metode koje daju funkcionalne i anatomske informacije, kao što je  FDG-PET/CT, treba raditi samo kada je nalaz standardnih nekonkluzivan. Dosadašnja saznanja ne preporučuju upotrebu PET/CT, a u stadiranju kada je u pitanju aksila,  s obzirom na ograničenu specifičnost u odnosu na zlatni standard – sentinel biopsiju limfnih nodusa (SLNB) i disekciju aksile.

Prema TNM klasifikaciji, svi karcinomi podeljeni su u rane karcinome dojke, lokalno uznapredovale karcinome i metastatski karcinom dojke. Prema stadijumu i molekularnom podtipu karcinoma dojke određuje se način lečenja.

  1. TNM Classification of malignant tumors, UICC (International Union Against Cancer) L. H. Sobin, M. K. Gospodarevic, Ch.Wittekind, 2009, 7th edition.
  2. Harris L, Fritsche H, Mennel R, Norton L, Ravdin P, Taube S, et al. American Society of Clinical Oncology 2007 update of recommendations for the use of tumor markers in breast cancer. J Clin Oncol 2007; 25:5287–5312.
  3. Koolen BB, Vrancken Peeters MJ, Aukema TS, Vogel WV, Oldenburg HS, et al. 18F-FDG PET/CT as a staging procedure in primary stage II and III breast cancer: comparison with conventional imaging techniques. Breast Cancer Res Treat 2012; 131:117–126.
  4. Robertson IJ, Hand F, Kell MR. FDG-PET/CT in the staging of local/regional metastases in breast cancer. Breast 2011; 20:491–494.

Prognostički faktori karcinoma dojke

Identifikovani su brojni prognostički faktori vezani za karcinom dojke. S obzirom na veliki broj istraživanja u ovoj oblasti neophodno je napraviti razliku između prediktivnih i prognostičkih faktora. Prediktivni faktor je onaj koji nam daje informaciju o verovatnoći postizanja odgovora na neku terapiju, dok je prognostički faktor onaj koji nam pruža informacije o mogućem ishodu lečenja u trenutku postavljanja dijagnoze.

Prognostički faktori moraju biti nezavisni od drugih faktora prognoze, reproducibilni i validirani, a to znači da njihova vrednost mora biti potvrđena najvišim stepenom dokaza. Određivanje svih „klasičnih“ prognostičkih faktora obavezno je kod svake bolesnice sa ranim karcinomom dojke.

U prognostičke faktore spadaju: patološka veličina tumora (pT izraženo u mm predstavlja najveću dimenziju primarnog tumora), status aksilarnih limfnih nodusa (potrebno je pregledati najmanje 10 limfnih nodusa aksile da bi se pravilno procenila prognoza), histološki gradus tumora, histološki tip tumora, limfo-vaskularna invazija (LVI) , Nottinghem prognostički indeks, marker proliferativnosti Ki67, status steroidnih receptora (estrogen receptora ER i progesteron receptora PR), HER2/neu (c-erb B2) onkogen, starost bolesnice, menstrualni status…

Testovi multigenskih profila tumora – ONCOTYPE DX i MAMMAPRINT – preciznije definišu fenotip tumora i ukazuju na rizik od relapsa bolesti, na drugačiji način od kombinacije klasičnih parametara prognoze. Sve više se koriste u mnogim razvijenim zemljama.

 

Lečenje ranog karcinoma dojke

Prema internacionalnim smernicama, tretman karcinoma dojke treba da se radi u specijalizovanim institucijama – „breast unit“ – u kojima je velika frekvenca bolesnica sa karcinomom dojke i sve se radi pod kontrolom multidsciplinarnog tima koji treba da sadrži  hirurga, radioterapeuta, medikalnog onkologa, radiologa i patologa. Lečenje ranog karcinoma dojke zansovano je na hirurškom lečenju, sistemstoj primeni terapije i radioterapiji.

Verovatno najveći pomak u hirurgiji karcinoma dojke desio se pre više od 30 godina, kada je započeto sa poštednim operacijama. Trenutno u zapadnim zemljama kod približno 60% do 80% novodijagnostikovanih karcinoma je moguće uraditi poštednu operaciju (široku lokalnu eksciziju i zračnu terapiju), ali kod nekih bolesnica to nije moguće zbog veličine tumora (u odnosu na volumen dojki), multicentričnosti, pozitivnih hirurških margina, prethodnih zračnih terapija grudnog koša ili želje bolesnice, pa se mora uraditi radikalna hirurška intervencija.

Kada je u pitanju radioterapija ranog karcinoma dojke, najčešće se radi o postoperativnoj radioterapiji (RT) invazivnog karcinoma dojke.

Karcinom dojke pripada grupi umereno hemiosenzitivnih malignih tumora. Uspostavljanje strogih standarda u adjuvantnoj (postoperatvnoj) terapiji karcinoma dojke dovelo je do smanjenja relativnog rizika od relapsa bolesti primenom hormonske terapije kod hormonpozitivnog karcinoma dojke, primenom trastuzumaba kod HER2 pozitivnih tumora za oko  50% i primenom hemioterapije za oko 15–40%, uz znatno smanjenje mortaliteta. To znači da je potrebno sprovesti optimalnu adjuvantnu medikalnu terapiju posle optimalne hirurgije i radioterapije. Lečenje treba početi unutar dve do šest nedelja nakon operativnog zahvata jer podaci iz istraživanja sugerišu da efikasnost opada ako se ona ordinira 12 i više nedelja nakon operacije

  1. EUSOMA. The requirements of a specialist breast unit. Eur J Cancer. 2000; 36:2288–2293.
  2. Association of Breast Surgery at Baso 2009. Surgical guidelines for the management of breast cancer. Eur J Surg Oncol. 2009; 35(Suppl 1):1–22.
  3. Morrow M. Breast conservation and negative margins: how much is enough? Breast. 2009; 18(Suppl 3):S84–S86.
  4. Lohrisch C, Paltiel C, Gelmon K, et al. Impact on survival of time from definitive surgery to initiation of adjuvant chemotherapy for early-stage breast cancer. J Clin Oncol. 2006; 24:4888–4894.

      Metastatski karcinom dojke

Metastatski karcinom dojke najčešće se javlja u toku praćenja nakon lečenja ranog karcinoma dojke, u toku primene adjuvantne (postoperativne) terapije ili posle njenog završetka, a može se javiti inicijalno u trenutku postavljanja dijagnoze karcinoma dojke, što predstavlja oko 10% slučajeva. Karcinom dojke najčešće metastazira u kosti, a nakon toga metastaze se najčešće viđaju u jetri, plućima, koži i CNS-u, ali se mogu naći i u svim ostalim organima.

Potrebno je, pre svega, potvrditi dijagnozu metastatske bolesti i kad god je moguće, uraditi biopsiju promene radi dobijanja patohistološkog nalaza. Biološke karakteristike metastaza (posebno status hormonskih receptora i HER2) trebalo bi retestirati najmanje jednom kod metastaske bolesti ako je moguće. Minimum pretraga za dobijanje slike o proširenosti bolesti obuhvata fizikalni pregled, hematološke i biohemijske parametre, radiološke procedure toraksa, abdomena i kostiju. Snimanje endokranijuma se ne preporučuje rutinski kod asimptomatskih pacijenata, pa ni kod HER2 pozitivnih ni trostruko negativnih (TNBC – triple negative breast cancer), gde je incidenca CNS metastaza najviša. Klinička vrednost tumorskih markera u praćenju nakon adjuvantne terapije nije potvrđena, ali nam povišena vrednost u metastaskoj bolesti može pomoći u odluci pri promeni terapije, posebno kada je u pitanju nemerljiva bolest. Evaluaciju odgovora na terapiju trebalo bi raditi na dva do četiri meseca kod endokrine terapije i na svaka dva do četiri ciklusa kod primene hemioterapije i ciljane molekularne terapije u zavisnosti od dinamike bolesti, lokalizacije i proširenosti bolesti i tipa terapije.

Cilj lečenja metastatske bolesti je produženje vremena do progresije bolesti (PFS – progression free survival), ukupnog preživljavanja (OS – overall survival), postići veliki broj uzastopnih terapijskih odgovora (RR – response rate), ali uz očuvanje ili poboljšanje kvaliteta života. Uprkos velikom broju efikasnih inovativnih terapija u lečenju, MKD je ostao inkurabilna bolest sa medijanom ukupnog preživljavanja tri godine i petogodišnjim preživljavanjem od 25%. Rezultati kliničkih studija ukazali su na to da je najveći napredak u preživljavanju postignut u lečenju metastatskog HER2 pozitivnog karcinoma dojke.

  1. Jones SE.Metastatic breast cancer: the treatment challenge. Clin Breast Cancer 2008; 8(3):224-233.
  2. Burzykowski T, Buyse M, Piccart-Gebhart MJ, Sledge G, Carmichael J, Lück HJ, et al. Evaluation od tumor response, disease control, progression-free survival, and time to progression as potential surrogate and points in metastatic breast cancer. J Clin Oncol 2008; 26(12):1987-1992.
  3. Cardoso F, Senkus E, Costa A, Papadopoulos E, Aapro M, Andre F, et al. 4th ESO-ESMO International consensus guidelines for advanced breast cancer (ABC4). Ann Oncol  2018; 29:1634–1657.
  4. Cardoso F, Spence D, Mertz S, Corneliussen-James D, Sabelko K, Gralow J, et al. Global analysis of advanced/metastatic breast   cancer:   decade   report   (2005–2015).   Breast   2018;   39:131–138.
  5. Sundquist M, Brudin L, Tejler G. Improved survival in metastatic breast cancer 1985–2016. Breast 2017; 31:46–50.
  6. Kobayashi K,  Ito  Y,  Matsuura  M , Fukada I, Horii R, Takahashi S, et  al.  Impact  of  immunohistological subtypes on  the long-term  prognosis  of  patients with  metastatic breast cancer. Surg Today 2016; 46(7):821–826.