Prostatitis je naziv za upale prostate različitog porekla koje se mogu svrstati u četiri grupe: 1. akutni bakterijski prostatitis (kod kojeg se simptomi javljaju naglo i praćeni su povišenom telesnom temperaturom), 2. hronični bakterijski prostatitis, 3. hronični prostatitis/sindrom hroničnog pelvičnog bola (bola u karlici) i 4. asimptomatski prostatitis. Kako je reč o više različitih stanja kod kojih je uzrok nastanka manje ili više poznat, adekvatno postavljena dijagnoza je bitna kako bi se izabrala odgovarajuća strategija lečenja.

Zapaljenja prostate su najčešći razlog posete urologu kod muškaraca mlađih od pedeset godina. Smatra se da do 9% muškaraca u nekoj fazi života pati od ovih problema, a kod čak 50% se simptomi uporno vraćaju. Osim bola i poremećaja mokrenja, prostatitisi su često praćeni i poremećajima seksualne funkcije, psihosocijalnim simptomima (anksioznost, stres, depresija) i imaju izražen uticaj na kvalitet života muškaraca.

Hronični bakterijski prostatitis podrazumeva da simptomi upale prostate traju duže od tri meseca, a osim trajanja, sumnju da je reč o ovoj vrsti zapaljenja prostate pobuđuje i izolovanje istog bakterijskog uzročnika u ponavljanim analizama eksprimata prostate (tečnosti koja se javlja nakon masaže prostate), urina ili semene tečnosti. Prostata poseduje prirodne mehanizme kojima se štiti od bakterijskih infekcija: proizvodi supstance koje deluju antibakterijski, a deo mokraćne cevi koji prolazi kroz prostatu se mehanički ispira tokom mokrenja i ejakulacije. Nastanku hroničnog bakterijskog prostatitisa najčešće prethode ponavljane urinarne infekcije, a rizik od nastanka povećavaju i suženja mokraćne cevi (stenoze/strikture uretre), kateterizacija mokraćne bešike, instrumentalizacija urinarnog trakta (operativni zahvati, endoskopski pregledi urinarnog sistema, biopsije prostate i sl.), kao i prisustvo polno prenosivih infekcija.

Najčešći uzročnici hroničnog bakterijskog prostatitisa su gram negativne bakterije iz roda Enterobacteriae, najpre Escherichia coli, potom i Klebsiella spp., Proteus spp. i Pseudomonas spp, a ređe i gram pozitivne bakterije poput Enterococcus spp. i Staphylococcus spp. Kod mlađih muškaraca pažnju treba obratiti i na uzročnike polno prenosivih infekcija – Chlamydia trachomatis, Ureaplasma urealyticum, Neisseria gonorrhoeae i Trichomonas vaginalis.

Simptomi hroničnog bakterijskog prostatitisa podrazumevaju pojavu bola u predelu međice (perineuma – dela tela između testisa i analnog otvora), bolova u donjem delu leđa, donjim partijama trbuha, genitalija, učestalo i bolno mokrenje praćeno slabljenjem mlaza mokraće, oklevanjem pri započinjanju mokrenja, poremećaji seksualne funkcije, bolne ejakulacije, kao i psihosocijlni simptomi. Stepen izraženosti simptoma se može proceniti upotrebom raziličitih upitnika koji u obzir uzimaju lokalizaciju, učestalost i subjektivni osećaj jačine bola, simptome vezane za mokrenje i kvalitet života. Korisnost ovih upitnika se ogleda i u praćenju uspešnosti primenjene terapije.

Postavljanje dijagnoze hroničnog bakterijskog prostatitisa podrazumeva detaljan razgovor pacijenta i lekara (uzimanje anamneze), opšti fizikalni pregled uz rektalni pregled prostate, a po potrebi se rade i dopunske analize i radiološki pregledi, pre svega transrektalni ultrazvučni pregled prostate i ultrazvučni pregled trbuha i male karlice. Lečenje hroničnog bakterijskog prostatitisa usmereno je na bakterijskog uzročnika same infekcije. Izolovanje istog uzročnika iz urina pre i nakon masaže prostate, iz eksprimata prostate i semene tečnosti govori u prilog ovoj infekciji. Kada se sumnja na uzročnike polno prenosivih infekcija, dijagnoza se usmerava ka njihovom otkrivanju i po potrebi se rade dopunske analize krvi ili brisevi mokraćne cevi.

Lečenje hroničnog bakterijskog prostatitisa podrazumeva primenu antibiotske terapije u trajanju od nekoliko nedelja do tri meseca. Izbor adekvatnog antibiotika ima presudnu ulogu. Osim što je bitno da je uzročnih infekcije osetljiv na primenjeni antibiotik, potrebno je da taj antibiotik u velikoj meri prodire u tkivo prostate. Kao efikasan izbor pokazali su se antibiotici iz grupe fluorohinolona (Levofloksacin, Ciprofloksacin), makrolida (Azitromicin) i Trimetoprim-sulfametoksazol (Bactrim®).
Drugi antibiotski preparati se koriste u lečenju hroničnog bakterijskog prostatitisa onda kada postoji otpornost uzročnika infekcije na najčešće primenjivane antibiotike ili kada je dokazana infekcija polno prenosivim uzročnikom i tada se lečenje sprovodi u skladu sa izolovanom bakterijom. Uspešnost antibiotske terapije u lečenju hroničnog bakterijskog prostatitisa varira od 70 do 90 odsto. U određenim situacijama lečenje hroničnog prostatitisa zahteva i multimodalni pristup – lečenje urologa, lekara specijaliste za bol, psihologa/psihijatra i fizijatra. Kada su izražene tegobe vezane za mokrenje, kao dodatna terapija se mogu primeniti i uroselektivni blokatori α-adrenergičkih receptora (Tamsulosin, Silodosin), u terapiji bola kao efikasna se pokazala primena acetaminofena (Paracetamola) ili gabapentina i pregabalina, odnosno primena tricikličnih antidepresiva i inhibitora ponovnog preuzimanja serotonina kada su izraženi psihosocijalni simptomi.

Dr Ivan Vuković

Urolog, KCS

Literatura:

1. Polackwich AS, Shoskes DA. Chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome: a review of evaluation and therapy. Prostate Cancer and Prostatic Diseases (2016) 19, 132–138.

2. Videčnik ZormanJ, Matičič M, et al. Diagnosis and treatment of bacterial prostatitis.Acta Dermatovenerologica. (2015) 24, 25-29.

3. Bowen DK, Dielubanza E, Schaeffer AJ. Chronic bacterial prostatitis and chronic pelvic pain syndrome. Clinical Evidence (2015) 08, 1802.

4. Ullah Khana F, Ullah Ihsana A et al. Comprehensive overview of prostatitis. Biomedicine & Pharmacotherapy (2017) 94, 1064–1076.

5. Holt JD, Garrett WA, McCurry TK, Teichman JM. Common Questions about chronic prostatitis. American Family Physician.(2016) 15,93(4):290-6.