Epidemiologija

Tumori testisa su relativno retka bolest, ali predstavljaju najčešči malignitet kod muške populacije starosti od 15 do 40 godina. Incidenca u razvijenim zemljama iznosi od 3 do 10  bolesnika na 100.000 muškaraca godišnje, zavisi od geografskog položaja i najviša je u razvijenim zamljama na severu Evrope (skandinavske zemlje i Nemačka). Prema podacima za centralnu Srbiju, incidenca je 9,3/100.000. Interesantno je da se tokom poslednjih decenija, iz zasad nepoznatih razloga, pre svega u razvijenim zemljama, beleži porast učestalnosti ove bolesti.

 

Etiologija

Etiologija tumora testisa još nije poznata, ali postoje dokazi da su za nastanak ove maligne bolesti značajni kongenitalni faktori, kao što su različite genetske anomalije, ali i stečeni faktori, odnosno faktori rizika, i to pre svega pozitivna porodična i lična anamneza, kriptorhizam, prisustvo infertiliteta itd.

 

Patologija

Tumori testisa najčešće nastaju iz germinativnih ćelija, a znatno ređe od ćelija strome. Tumori germinativnih ćelija se u patohistološkom smislu mogu podeliti na seminomske i neseminomske tumore, što je od kliničkog značaja kako u pogledu izbora terapije, tako i u prognostičkom smislu. Metastatski put širenja ovih tumora je predvidiv i najčešće prvo mesto metastaziranja predstavljaju retroperitonealni limfni čvorovi. Od organa najčešće su metastaskim procesom zahvaćeni pluća, jetra, mozak i kosti.

 

Klinička simptomatologija

Ovi tumori sa uglavnom ispoljavaju kao bezbolna tvrdina/tumefakcija u testisu, uvećan i tvrd testis ili kao difuzno uvećanje hemiskrotuma. Čak do 30% pacijenata ima bol različitog intenziteta ili osećaj težine u zahvaćenom testisu. Bolest se najčešće otkriva samopregledom ili je uočava partner, a neretko se dešava da prođe izvesno vreme od otkrivanja simptoma pa do javljanja lekaru, što govori o neophodnosti edukacije mlađe populacije o simptomima bolesti. Nažalost, oko 10% pacijenata prilikom postavljanja dijagnoze ima manifestacije metastatske bolesti u vidu bola u stomaku ili leđima, kašlja ili dispneje, palpabilne limfne čvorove u supraklavikularnoj regiji ili regiji vrata. Pojava ginekomastije kao simptoma kod malog broja pacijentata posledica je hormonskog uticaja tumora.

 

Dijagnostički postupak

Kao i kod svake bolesti, fizikalni pregled predstavlja prvi korak u postavljanju dijagnoze. Pregled se obavlja u stojećem položaju pacijenta, tako što se testis palpira između palca i dva prsta, prilikom čega se procenjuje veličina, konzistencija testisa, kao i prisustvo eventualnih tvrdina uz opis njihovih karakteristika. Takođe, važno je obaviti pregled abdomena, supraklavikularnih jama, vrata i dr. u cilju isključenja eventualnog postojanja metastaza. Ultrazvuk testisa predstavlja metodu izbora za procenu skrotalne patologije. Senzitivnost ultrazvuka u određivanju tumora testisa je oko 100% i ono što je veoma važno naglasiti jeste da se svaka intratestikularna lezija definiše kao tumorska i predstavlja indikaciju za hiruršku eksploraciju. Tumorski markeri znatno doprinose postavljanju dijagnoze i imaju ulogu u određivanju stadijuma i prognoze bolesti. Najčešće se koriste: alfa-fetoprotein (AFP), humani horionski gonadotropin (hCG) i laktat dehidrogenaza (LDH). Kod seminomskih tumora hCG je povišen kod do 30% pacijenata, dok je kod neseminomskih neki od tumorskih markera (bilo AFP ili hCG ili oba) kod oko 90% pacijenata.

Radi određivanja stadijuma bolesti neophodno je ispitati moguće postojanje metastaza, tj. uraditi CT abdomena i male karlice, RTG pluća ili CT toraksa. U slučaju prisustva simptoma u okviru određenog organskog sistema koji nije obuhvaćen ovim pregledima, potrebno je proširiti dijagnostički protokol (npr. bolovi u kostima – scintigrafija skeleta).

 

Diferencijalna dijagnoza

Svaku tvrdinu unututar testisa ili difuzno uvećan tvrd testis treba shvatiti kao tumor dok se ne dokaže suprotno. Druge bolesti koje mogu dati slične karakteristike su epididimitis, epididimoorhitis, torzija testisa, prisustvo hidrokele, ingvinoskrotalne hernije itd. Ultrazvučni pregled ima veliki značaj u razrešenju diferencijalno dijagnostičkih nedoumica.

 

Lečenje

Prvi korak u lečenju tumora tesisa je hirurško uklanjanje tesisa zajedno sa ovojnicama i spermatičnom vrpcom. U zavisnosti od stadijuma bolesti moguće je primeniti različite modalitete lečenja, od aktivnog praćenja pa do primene radioterapije i više linija hemioterapije. Takođe, hirururško lečenje može imati svoje mesto i u lečenju metastatskih promena, naročito nakon primene hemioterapije.

Tumori testisa predstavljaju priču uspeha moderne uroonkologije. Prognoza pacijenata zavisi od stadijuma i karakteristika bolesti, ali je u principu dobra i ukupno izlečenje se postiže, čak i kod pacijenata sa prisutnim metastazama, kod 67% do 97%.

 

Reference:

  1. Park JS, Kim J, Elghiaty A, Ham WS. Recent global trends in testicular cancer incidence and mortality. Medicine (Baltimore). 2018;97:e12390.
  2. Institut za javno zdravlje Srbije ,,Dr Milan Jovanović Batut”. Incidencija i mortalitet od raka u Centralnoj Srbiji. Institut za javno zdravlje Srbije ,,Dr Milan Jovanović Batut”, Beograd, 2018.
  3. EAU Guidelines. Edn. presented at the EAU Annual Congress Bercelona 2019. ISBN 978-94-92671-04-2.
  4. Laguna MP, Albers P, Bokemeyer C, Richie JP. Cancer of the Testis. 1st Ed. Springer Verlag London 2011
  5. Gillessen, L. Collette, G. Daugaard, R. de Wit, A. Tryakin, C. Albany, et al. Redefining the IGCCCG classification in advanced non-seminoma Ann Oncol, 2019;30:357